Monopoly şüphesiz dünyanın en popüler kutu oyunlarından biri. Ama gerçek şu ki, bu kutu oyunu yeni değil; kökenleri 20. yüzyılın başına ve bir kadına—Elizabeth Magie’ye dayanıyor.

Monopoly’nin gerçek yaratıcısı Elizabeth Magie kimdir?

Elizabeth Magie, kadın ve işçi hakları savunucusuydu. Eşitlik için sesini yükseltmekten çekinmeyen Elizabeth’in görüşlerinde babası James’in etkisi oldukça büyüktü. James Magie, zamanı için oldukça çağdaş fikirlere, feminist düşüncelere sahip sıra dışı bir adamdı. Cumhuriyetçi Parti’de yer alan James, bir gazetede editör olarak çalışıyordu. Toplumdaki eşitsizliğin temelini açgözlü milyonerlere bağlayan James Magie ve kızı Elizabeth Magie, 19. yüzyılın en etkili reformcu ve politikacılarından olan Henry George’dan etkilenmişti.

Cesur bir aktivist 

İleri, çağdaş düşüncelere sahip Elizabeth açıkça toplumu ve ataerkil sistemi eleştirmekten çekinmiyor, aktif olarak savunuculuk yapıyordu. Düşük maaş eleştirisi için kendi reklamını vermişti: “Genç Amerikan Köle Kadın” tanımıyla, kendini en yüksek para sunan satıcıya vereceğini söyleyen reklamla kadınların ekonomik bağımsızlığı olmamasını sivri bir dille eleştirmiş, gazetelere manşet olmuştu.

Oyunun fikri nasıl ortaya çıktı?

Elizabeth Magie, zamanındaki pek çok kadının aksine kendi kendini geçindirebiliyordu. Washington DC’ye gitti. Stenograf olarak çalıştı, şiirler ve kısa hikayeler yazdı. Zamanının önde gelen zengin tekelcilerinden olan John D. Rockefeller, Cornelius Vanderbilt ve Andrew Carnegie gibi kişileri eleştirdi. Zenginlerin yarattığı eşitsizlik ona ilham verdi. İnsanları düşündürecek, içinde bulundukları sistemi daha iyi anlamalarını sağlayacak bir oyun yaratacaktı. Monopoly’nin gerçek yaratıcısı Elizabeth Magie’nin fikri “The Landlord’s Game” adıyla doğdu.

The Landlord’s Game: Monopoly’nin İlk Hali

1904’te “The Landlord’s Game”in (“Ev Sahibinin Oyunu”) patentini aldı. Sonradan bir sansasyona dönecek ve “Monopoly” adını alacak bu oyun, solcu entelektüeller arasında oldukça popülerleşti. Magie bu oyunun amacını 1903’te “Single Tax Review” gazetesinde şu şekilde açıklamıştı: “Mevcut toprak gaspı sisteminin tüm olağan sonuçlarının pratik bir gösterimi. Gerçek dünyadaki tüm başarı ve başarısızlık unsurlarını içerdiği için, buna ‘Hayat Oyunu’ da denebilirdi.”

Peki ne oldu da Elizabeth Magie’nin adı silindi?

Oyun geliştirici Charles Brace Darrow, Elizabeth’in oyun fikrini bir partide duydu, küçük değişikliklerle kendi icadıymış gibi sundu ve 1934’te Parker Brothers’a patentini sattı. Darrow, bu oyunun nasıl aklına geldiği konusunda sorulara cevap veremeyince, “Ben bu oyunu 1934’ten önce de oynuyordum,” diyen insanlar da ortaya çıkınca, Parker Brothers’ın temsilcisi olarak George Parker potansiyel skandalı engellemek için Elizabeth Magie’nin evini ziyaret etti ve bazı kaynaklara göre “The Landlord’s Game” oyunu için ona 500 dolar ve isim görünürlüğü teklif etti. Ama maalesef, bu teklifin gerçekleştiğine ya da Magie’nin hak ettiği itibarı kazanması için çalışmalar yapıldığına dair bir kayıt bulunmuyor.

The Landlord’s Game’in çalınma hikâyesi bize ne anlatıyor?

Güç tekellerini elinde tutan zenginleri eleştiren, halkın eşitsizliği anlamasına yardımcı olabilmek adıyla geliştirilmiş bu oyunun biri tarafından çalınması oldukça ironik. Üstelik oyunu icat edenin feminist, işçi ve emek hakları savunucusu bir kadın olması, oyunun fikrini çalanın ise bir erkek olması bize gerçekten de Elizabeth Magie’nin hayatı boyunca savunduklarını, oyunun özündeki fikri hatırlatıyor. Günümüzde kapitalizmi eleştiren en popüler kutu oyununun, birini zengin etmek için çalınmış olduğu gerçeği, oyunun ta kendisi.

Tıpkı Elizabeth Magie’nin de dediği gibi, “Buna ‘Hayat Oyunu’ da denebilirdi.”

Kaynakça:

https://www.womenshistory.org/articles/monopolys-lost-female-inventor
https://www.history.com/articles/monopoly-game-inventor-elizabeth-magie
https://blogs.bl.uk/business/2023/03/lizzie-magie-and-the-history-of-monopoly-1.html