Yaşlı ve yaşlanma bilimi olarak özetlenen gerontoloji, yaşlı bireylerin yaşamlarını daha sürdürülebilir bir hale getirmeyi ve yaşlılık sürecini sağlıklı bir şekilde yönetebilmeyi amaçlamaktadır. Yaşlanma kaçınılmaz bir son. Öyleyse bu süreci neden daha mutlu ve sağlıklı yönetmeyelim? İşte gerontoloji tam da bu aşamada sadece yaşlılar için değil, yaşlanma süreci içerisindeki tüm bireyler için pragmatik çözümler aramayı hedefleyen multidisipliner bir bilim dalı olarak çıkıyor karşımıza. 2022 TÜİK verilerine göre Japonya %28,7 oranla dünyada en yüksek yaşlı (65+) nüfus oranına sahip ülke olurken Türkiye ise %9.7 oranı ile %9.6 dünya yaşlı nüfus sayısı ortalamasının üzerinde bir değer gösteriyor. Özetle yaşlanıyoruz a dostlar… 😊

Yaşlılık Kavramı: Yaşlanma İle Beraber Görülen Değişiklikler

Yaşlanma süreci ve nihayetinde meydana gelen yaşlılık oldukça karmaşık bir dönem. Hayat döngüsünün son evresi olarak adlandırabileceğim bu evrede bir dizi değişimler meydana gelir. Hadi bu değişimleri detaylarda boğulmadan çok kısa özetleyelim:

Fizyolojik Değişimler

• Kalpte ve solunum kaslarında meydana gelen değişimler ve atrofiler (bozulmalar) ile beraber kronik hastalıklara yatkınlık ve solunum güçlükleri artar.
• Kaslarda oluşan atrofiler sebebiyle kas gücü azalır, kırılmalara olan yatkınlıklar ise artar. Bu da yaşlı bireyde denge ve duruş bozukluklarına sebep olmaktadır.
• Beyne giden kan akımı ve oksijen miktarı azalır. Nöron sayısının da azalması ile beraber otonom sinir sistemi cevabı yavaşlar. Bu da yaşlıların algılama güçlükleri çekmesine ve uyaranlara verdikleri cevapların yavaşlamasına sebep olabilir.
• Böbrek işlevlerinde bozulmalar meydana gelir. Bu nedenle sık idrara çıkma ve inkontinans (idrar kaçırma) riski bu dönemde artar. Fakat unutulmamalı ki inkontinans, yaşlanma sürecinin mutlak bir sonucu değildir ve sağlıklı yaşlanan bireylerde görülmez.
• Dokunma, görme, tat alma ve duyma duyularının işlevlerinde azalmalar meydana gelir.

Psikolojik ve Sosyal Değişimler

• Yaşlanma süreci ile beraber gelişen değişimler yaşlı bireyde strese neden olmakta ve bu da bağışıklık sistemini etkileyebilmektedir.
• Yaşlanmayla beraber uyku derinliği azalır ve uyku sürelerinde değişimler meydana gelir. Bu değişimler bireyin sosyal hayatını olduğu kadar yine fiziksel sağlığını da olumsuz etkiler.
• Eş ya da akranlarının ölümü, kişide yalnızlık ve mutsuzluk duygusunu arttırır ve sosyal yaşamdan izole olmalarına olan yatkınlıklarını da arttırır.
• Ölüm korkusunun en çok baş gösterdiği evre olan yaşlılık evresi bireyde depresyon, anksiyete ve karamsarlık süreçlerini de beraberinde getirebilir.
• Emeklilik dönemiyle yaşlının iş hayatından izole olması, maddi gelirinin azalması ve vücuttaki fizyolojik değişimleri, yaşlanan bireylerin eski faaliyetlerini gerçekleştirmesinde güçlükler meydana getirir. Bu da kendilerini yetersiz ve değersiz hissetmelerine sebep olur.

Sağlıklı Yaşlanmak İçin Gerontologtan Tavsiyeler

Yaşlılık evresine geçmeden önce hayatınızda yapacağınız küçük değişimler, yaşlanma sürecini başarılı bir şekilde tamamlamanıza sebep olacaktır.

• Bol bol su için ve düzenli beslenmeye özen gösterin. Mümkünse Akdeniz diyeti ile tanışın.
• Sigara, alkol gibi kötü alışkanlıklardan uzak durun.
• Spor yapmayı hobi haline getirebilirsiniz. Düzenli olarak spor salonlarına gitmenize gerek yok, fiziksel aktivitelerden uzaklaşmayın yeter.
• Uyku düzeninizi oluşturun. Günlük uyku saatinizin 8 saat olmasına dikkat edin.
• Düzenli olarak check-up yaptırmanın, hastalıkların oluşum sürecindeyken önlenmesinde önemli rol oynadığını unutmayın.
• Gençken gelirinizi garanti altına alın ki yaşlanma ile beraber meydana gelen ekonomik çöküntülere maruz kalmayın.
• Aile ve arkadaşlık bağlarınızı mümkün oldukça güçlendirin. Böylelikle yaşlanma ile beraber gelen sosyal izolasyondan da korunmuş olursunuz.
• Beyin egzersizleri yapmayı alışkanlık haline getirin. Bulmaca ve sudoku çözün, örgü örün, şiir ya da dua ezberleyin… Kendinize uygun etkinliği seçmek tamamen size kalmış.

Dip Not: Her işi ehline bırakalım. Yaşlanma sürecinin en büyük yöneticisi olan gerontologları Avrupa ülkelerinde olduğu kadar ülkemizde de sahalara atalım. Her birimizin aktif yaşlandığı, gerontologların bastonlarımızdan çok daha yakın olduğu bir dünya görmek temennisiyle. Sağlıcakla kalın, sağlıklı yaş alın…

Kaynakça:

1. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1567052
2. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Dunya-Nufus-Gunu-2022-45552