Günümüz rekabet koşullarında başarılı olmak tesadüf değildir. Farklı disiplinlerde yetişen bireylerin başarı ihtiyaçları, istekleri çeşitlilik göstermekle birlikte bireyi yönlendiren farklı içgüdüleri ortaya çıkarır. İş hayatındaki statü, gelir ve sosyal şartlar da buna bağlı olarak kişiden kişiye değişiklik gösterir. Başarı İhtiyacı yüksek olan bireyler zorlu, riskli ve emek gerektiren işlerden kaçınmazlar, başarı ihtiyacı düşük bireyler mümkün olduğunda kendilerini riske atmayacak ve kapasitelerini zorlamayacak işleri tercih ederler. Her bireyin işine karşı hissettiği sorumluluk duygusu farklıdır. Bazı bireyler işi yaparken karşılaştıkları zorluklar ve engeller karşısında daha yüksek psikolojik dayanıklılık sergilerken, bazı bireyler ise zorluklarla karşılaştıklarında işin sonuca götürülüp götürülmemesi onlar için önem arz etmeksizin vazgeçebilirler.
Öz motivasyon ya da içsel motivasyon; kişinin hedefine ulaşmak için ilerlediği yolda hiçbir dışsal faktörden etkilenmeden kendi kendini motive edebilmesidir. İçsel motivasyonun başarıya giden yolda ne kadar önemli olduğunu anlamak için öncelikle dışsal motivasyon ile arasındaki farkı iyi yorumlamak gerekir. Yaptığınız işin kendisinden tatmin duyuyorsanız bu içsel motivasyon, yaptığınız işin sonucunda maddi ve manevi bir dış faktörden tatminlik hissediyorsanız bu dışsal motivasyondur. İçsel ve dışsal motivasyon kaynaklarının tatmin ediliyor olması başarıya ulaşmayı kolaylaştırır. Kendi içsel ve dışsal motivasyon kaynaklarınızı belirlemek için bugüne kadar motivasyon ile ilgili ortaya atılmış olan teori ve fikirleri inceleyebilirsiniz.
Aşağıda özetledik.
1. Sürücü Unsur Modeli
Bir kişi toplum tarafından onay almak (sürücü unsur), toplumda saygın bir konuma erişmek istiyor ve bunun için daha çok çalışması gerekliliğini düşünüyorsa, bunu elindeki bir projeyi daha kısa sürede tamamlamakla ilişkilendiriyorsa, motivasyon faktörü onu harekete geçiren sürücü özelliğidir. Sürücü unsur tatmin edilmediği sürece etkisini arttırırken, sürekli tatmin edilen unsurun etkisi azalmaktadır. Bu teoride açıklanamayan bazı durumlar bulunmaktadır. Maslow’un temel ihtiyaçlar hiyerarşisinde, alt basamaklar tatmin edildikçe, kişi yeni arayışlara yönelmekte ve yeni motivasyon faktörleri ortaya çıkmaktadır. Örneğin itibar kazanmak için çalışan birinin, kariyer planı yapıp üniversiteden mezun olması birinci derece koşulu ifade ederken; kişinin mezun olduktan sonra tamamen farklı bir yöne yönelerek, itibardan daha çok para kazanmaya çalışması ya da evlenerek ailesinin ihtiyaçlarını kendi ihtiyaçlarının önüne almayı tercih etmesi, toplumsal itibar sürücünün yerine farklı bir sürücü koyması olarak açıklanabilir. İşte bu ve benzeri durumlarda sürücü teorisi açıklamaları yetersiz kalmaktadır.
2. Özendirme Modeli
Bu model; maddi veya maddi olmayan ödüllerin hedeflendiği teoridir. Böylece istenen ve özendirilen eylem arasında doğrudan bir ilişki kurulur ve istenen eylemin etkisi artarken, tamamlanma süresinde de kısalmalar görülür. Tekrar eden eylem-ödül davranışlarının bazı kişilerde olumlu alışkanlıklar haline geldiği görülmektedir. Ayrıca aynı ödül farklı kişiler üzerinde, farklı algı ve etkiler yaratabilir.
3. Kaçış Arama Modeli
Bu model kaçış ve arama arasındaki hareketlerin insan kararları üzerindeki etkilerini açıklamaktadır. Kişi kendi aramasına göre kararlarını yönlendirir. Burada arama ile ifade edilmek istenen; problemlere karşı çözüm yöntemleridir. Örneğin; bir kişi yöneticisi ile sorunlar yaşıyorsa, yöneticisi ile iletişimi azaltma eylemi kaçış, iletişimini geliştirmeye yönelik; bir çözüm arayışına girmesi ve iletişimini geliştirmeye yönelik kitaplar okuması arama olacak olup bu modele örnek verilebilir. Kişi bunları yapmaksızın istifa etme kararı verirse bu da sorunu çözmeye yönelik bir arayış hareketi olacak olup, işe devam edip, etmeme kararını etkileyen bir davranış olarak karşımıza çıkacaktır.
4. Tutarsızlık Modeli
İki durum arasındaki tutarsızlıktan duyulan rahatsızlık olarak ifade edilir. Burada devreye girerek, kişinin eylemi üzerindeki inanç, görüş gibi sonuçlar doğuran süreçleri, kişinin eylemini doğrular şekilde güçlendirerek tutarsızlıktan uzaklaşmayı sağlamaktadır.
5. Varoluş-İlişki-Gelişme Modeli
Alderfer tarafından geliştirilmiştir. Maslow’un temel ihtiyaçlar hiyerarşisine benzer ve 3 bölümden oluşur.
- Varoluş: Kişinin varoluşu ile birlikte temel gereksinimlerinden oluşan motivasyon ihtiyaçları (fiziksel güvenlik, yemek yeme vb. )
- İlişki: Kişinin sosyal etkileşimleri ve itibarı ile ilgilidir. İtibar, bilinirlik, değer görme gibi duygular ile eşleştirilebilir.
- Gelişme: Kişinin kendini geliştirmesine duyduğu ihtiyacı ifade etmektedir. Örneğin kişinin yeni şeyler öğrenmesi, kişisel gelişim gibi motivasyon kaynakları bu aşamada incelenir.
6. Zamansal Motivasyon
2006 yılında Steel ve König tarafından ortaya atılmıştır. Steel ve König motivasyonu; kişinin beklentileri ve bu beklentilere verdiği değerlerin çarpımı olarak görürler. Bununla birlikte motivasyona ters yönde etki eden, kişinin bu hedefe ulaşmasında engel olarak karşısına çıkan her unsuru gecikmeler olarak değerlendirirler. Bu gecikmeler her bireyde farklı bir etki olup, motivasyon modelini etki ve gecikmenin çarpımı ile ters orantılı olarak tanımlamışlardır.
König ve Steel’in Motivasyon Formülü;
Motivasyon = Kişinin Beklentileri X Beklentilere Verdiği Değer/1 + Gecikmenin Bireyde Yarattığı Etkiler x Hedefe Ulaşmadaki Gecikmeler
7. Başarı Odaklılık
Model, esas itibariyle kişinin başarma isteğine duyduğu ihtiyacı temel alır. Başarı motivasyon modeli kültürden bağımsız olup, sorumluluk alma, hedefler için hesaplanmış riskler alma eylemlerini tetikler. Bu başarı modeli motivasyonuna sahip kişilerde genellikle onaylanma, takdir edilme isteği olarak karşımıza çıkar.
8. Hedef Odaklılık
Hedef güdümlülük yani sonuç odaklı kişilerin motivasyonunu açıklayan teoridir. 5 kavramda ele alınır.
- Netlik: Anlaşılabilir, basit ve sürdürülebilir hedefler.
- Ölçülebilirlik: Anlamlı, yönetilebilir ve motive edici özellikleri olan ölçülebilir hedefler.
- Ulaşılabilirlik: Kişinin ulaşabileceğine inandığı, kabul edilebilir, eylemlere dökülebilir hedefler.
- İlişki Kurulabilirlik: Sonuç odaklı, gerçekçi ve mantıklı hedefler.
- Zaman Belirlilik: Zaman birimleri ile ifade edilebilen ve kişinin kendisini bu zaman skalasında konumlandırıp kendi durumunu takip edebilmesine yönelik hedefler.
İçsel Motivasyonu Tetikleyen Faktörler Nedir?
Merak etmek: Bir şeyi anlamak, yorumlamak ve öğrenmek için içten gelen istek olarak tanımlanabilir. Meraklarımız bizi diğer kişilerden farklı kılar. İnsanlık tarihinin ve bilimin gelişmesindeki en önemli araç olarak kabul görür.
Meydan okumak: Sizin için anlam ifade eden durumlarda zorlukları ortadan kaldırmak olarak tanımlanır. Ulaşılması mümkün anlamlı hedeflerin belirlenmesini sağlar ve gelişimin en büyük tetikleyici duygularından birisi olarak karşımıza çıkar.
Kontrol Etme Arzusu: Kişi, yaşadıkları ve yaşayacakları üzerinde etkisi olsun ister. İçsel motivasyonu arttıran en önemli faktörler arasında yer alır.
Kendi motivasyon kaynaklarınızı belirlemeli ve bu kaynakları kurumsal hedeflerinize uyarlamalısınız. İçsel motivasyon tatmini sağlarken, dışsal motivasyon tatminsizliği önler. İçsel ve dışsal motivasyon kaynaklarınızdan aldığınız tatmin ya da tatminkârlık, yaptığınız işi, işi yapma şeklinizi ve sonucunu etkileyecektir.
Kaynakça:
Bir Cevap Yazın