İnsanların sahip olduğu belli başlı korkular vardır. Bu korkulardan biri de ölümdür. Ölüm belki de hayatta en gerçekçi olan şeylerden biridir. Ölüm kişide korku aşamasında iken sadece o korkuya sahip olan bireyi etkilerken, ölüm gerçekleştiği zaman artık kişiden çıkmış çevresine etki etmiştir. Ölümün ardından verilen tepkiler neredeyse tüm dünyada aynıdır. Ama ardından tutulan yasın süresi ve şekli aynı değildir. Ölen kişinin arkasından tutulan yas kişide ne kadar yer ettiğiyle orantılıdır aslında. Aşırı sevilen bir kişinin ardından tutulan yas 6 ay ile 2 yıl sürmektedir. Ardından kişi artık o acıyla yaşamayı öğrenmiştir. Zaten kilit noktada budur; kişinin acısıyla yaşayabilmesi yani acının şiddetinin azalması. Bu durum yetişkinler için böyledir, peki ölümün daha ne ifade ettiğini bilmeyen çocuklar için ölüm neyi ifade etmektedir? Ya da bize yönelttikleri sorulara biz nasıl cevap vermeliyiz?

Çocuklar yaş gruplarına göre ölümü farklı değerlendirmektedir.

• 0-4 yaş arası grup ölen kişinin tekrar geri geleceğini düşünürken 5 yaşındaki çocuk artık ölümün ciddi bir şey olduğunu ufaktan kavramaya başlamıştır
• 6-7 yaş arası çocuklar ölümün yaşlılık ve hastalıktan dolayı gerçekleştiğini kavramıştır.
• 9-10 yaş çocuğu artık ölümü biliyordur.

Çocukların ölüm ile ilgili sorularını net bir şekilde cevaplamalıyız. Yoksa çocuk kafasındaki belirsizlikleri kendisi doldurur. Özellikle 4 yaşındaki çocuklar aşırı soru sorma eğilimindedir. Çocuğun sürekli sorgulayıcı sorularını net şekilde cevaplamalıyız. Gelin beraber cevap verelim bu sorulara. (Ç: çocuk,Y: yetişkin)

Ç: Ölüm veya ölmek nedir?

Y: Ölmek insanın hayatının sona ermesi demektir. Örneğin, bizim bir papağanımız vardı ya (eğer bu tarz örnek yoksa herhangi bir hayvan, bitki üzerinden de anlatılabilir) belli bir süre yaşadıktan sonra öldü ve artık uçamadı, cıvıldayamadı. Ve biz onu toprağın altına gömdük. Papağanımız yanımıza tekrar gelmedi ama biz onu gömüldüğü yerde ziyaret ettik. İnsanların ölümünü de böyle düşünebilirsin.

Ç: Sen ölecek misin?

Y: Ölmemden korkuyorsun, anlıyorum seni ama ben senin yanındayım ve önümüzde uzun yıllar var. Korkmanı gerektirecek bir şey yok.

Ç: Ölen kişi geri gelir mi?

Y: Hayır ölen kişi geri gelmez. Onu göremeyiz. Bu durum zor ama ölen kişiyi özlediğin zaman bana söylersen beraber fotoğraflarına ve videolarına bakabiliriz.

Ç: Canı acır mı?

Y: Hayır, ölen kişinin canı acımaz. O artık bir şey hissetmez.

Çocuğun sorduğu sorulara kısa ve net cevap vermeli ve o bizi izliyor, melek oldu, Allah onu yanına aldı tarzında cümleler kullanılmamalıdır. Çocuk yas sürecinde ya da ölümü anlamaya çalıştığı bir süreçte ise bu bahsedilen kavramları olumsuz algılayıp ona göre davranabilir. Yani o seni sürekli izliyor dendiği zaman çocuk kıyafetlerini değiştirmekten ya da yalnız kalmaktan korkabilir. Bu yüzden çocuğa gerçek ve net cevaplar vermeliyiz.

Unutulmamalı ki çocuklarında yas süreçleri vardır bu yetişkinlerdeki gibi tepkiler değildir. Daha çok çocuklara özgü tepkilerdir. Çocuk aşırı hareketli aşırı sessiz olabilirken gelişiminde de geriye gitme olabilir yani tuvalet eğitimi almışken altını ıslatabilir, uyku problemi yaşayabilir ve iştahsızlık gibi tepkiler verebilir.

Çocukların kaygıları tam anlamıyla yok edilmez ise ölümle ilgili hikayelerde okunabilir. Örneğin Büyük Babam Nasıl Biriydi? Adlı hikaye kitabından faydalanabilirsiniz.

Ölüm her yaş için zor bir kavramdır ama unutulmamalı ki zorluklar üstesinden gelmek için vardır. Zorlukların üstesinden gelirken vermiş olduğumuz tepkiler çok normaldir. Yani içinde bulunduğumuz durumu sürekli sorgulamak yerine yas sürecini yaşamalıyız. Eğer yas sürecimiz yaşam kalitemizi düşürüyor ve 2 yıldan sonra hafiflemeyip aynı şiddette devam ediyor ise bir uzmandan yardım alabilirsiniz.

Kaynakça:

Uluhan F., Çocuklarda Ölüm Kavramı ve Yas, Antalya Psikiyatri

https://www.psikoterapi.pro/makaleler/cocuklarda-olum-kavrami-ve-yas

Çakır B., Çocuklara Ölüm Nasıl Anlatılabilir?, Bahar Çakır

https://www.baharcakir.com/ksayfalar/sayfa/4/65/cocuklara-olum-nasil-anlatilabilir