Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) sıklıkla çocukluk ve ergenlik döneminde karşılaşılan bir bozukluk olarak anılırken, yapılan araştırmalar DEHB’nin yetişkinliğe kadar devam ettiğini ve hatta çocuklukta teşhis konulamayan kişilere yetişkinlik döneminde de teşhis konulduğunu göstermiştir. Türkiye’de üniversite öğrencilerinde öz-bildirim ölçeği kullanılarak yapılan bir araştırma, DEHB yaygınlığını %2,6 olarak buldu.
DEHB Neden Oluşur?
DEHB çeşitli nedenlerle ortaya çıkabilir. Genetik faktörler, annenin bebek karnındayken beslenmesi, beyindeki hasar ve çevresel faktörlerin tümü, bozukluğa altyapı sağlayabilir.
Genetiğe dayalı ve çevresel faktörlerin eşlik ettiği “poligenik” bir hastalık olduğu söylenebilir. DEHB’de karşılaşılan davranışsal ve bilişsel zorlanmaların alt yapısında, beyindeki algılamadan sorumlu bölümlerinde ve uzantılarında yapısal ve işlevsel bozulmaların bulunduğundan bahsedilebilir. DEHB’i olan birinin kardeşlerinin DEHB’e sahip olma olasılığı daha yüksektir. DEHB olan ebeveynlerin çocuklarında da DEHB olma ihtimalinin %50 olduğu söylenmektedir.
Erişkinlerde Görülen DEHB’de Yaşanılan Belirtiler Şu Şekilde Sıralanabilir:
- Detayları fark edememek ve bunun sonucunda da sıkça hatalar yapmak,
- Uzun süre dikkat gerektiren görevlerde başarısızlık,
- İkili iletişimde diğer kişiye gerekli ilgiyi verememek, dalgın bir izlenim vermek,
- Sorumlulukları yerine getirmede sorunlar yaşamak,
- Günlük hayat görevlerini yerine getirmede zorluk yaşamak ,plansız olma,plan yapmakta güçlük,
- Kişiye zor gelen görevlerden kaçınma,
- Eşyalarını sık sık kaybetme, yerlerini hatırlayamamak,
- Çok kolay odak kaybı yaşamak,
- Verilen sözleri, faturaları, ödemeleri unutmak,
- Uzun süre oturmanın gerektiği yerlerde duramamak,
- Yoğun enerjiye sahip olma, hep hareket halinde olma isteği,
- Çevreye rahatsızlık verecek seviyede konuşma isteği,
- Karşısındaki kişinin sözünü sık sık kesme, konuşmaya hemen dahil olmak,
- Bekleme ve sırada durmak gibi durumlardan kaçınmak.
Eşlik Eden Bozukluklar
Depresyon, manik-depresif bozukluk, anksiyete bozukluğu, tikler, Tourette sendromu, uyuşturucu kullanımı, uyku bozuklukları, kişilik bozuklukları sık sık DEHB’li yetişkinlerin resmine eşlik eder.
Tedavi Süreci
Yetişkinlik dönemi için psikiyatrik eş tanı şarttır fakat bunun yanında yetişkin yaşamının daha karmaşık oluşundan dolayı, çocuklardan farklı şekilde yetişkin DEHB tedavi sürecinde daha kapsamlı tedavi yaklaşımları gereklidir. Nörobiyolojik bir altyapısı olan DEHB için, ilaç ile tedavi bahsedilen kapsamlı tedavi şeklinin temelinde yer alıyor. Sonrasında da sıra bilişsel davranışçı psikoterapileri tedavi sürecine eklemeye geliyor.
Sonuç:
Hayatları boyunca dikkatsizlik, dürtüsellik veya hiperaktiviteden şikâyetçi bütün yetişkinlerde DEHB tanısı düşünülmelidir. DEHB’in günlük hayata, iş ilişkilerine, aile ve okul yaşamı üzerindeki negatif yansımaları sebebi ile toplumdaki sorunlardan biridir. İster çocukluk döneminde ister yetişkinlikte olsun, DEHB sadece kişileri değil aynı zamanda kişilerin ailelerini ve ebeveynlerini de etkiler. DEHB varlığında, ergenlerde ve yetişkinlerde riskli sağlık davranışları, zayıf akran ilişkileri sorunları, benlik kaybı, düşük akademik ve kariyer başarısı ve psikiyatrik eş tanılar gözlenebilir. Yetişkinlerden çocuklara DEHB tedavisini, ilaç tedavisinin yanında bilişsel davranışçı psikoterapileri göz önünde bulundurarak planlamak önem taşır. Çocukluk döneminde DEHB ile zorluk yaşayan kişiler; ergenlikte de benzeri belirtileri göstermeye devam ederler ve bazen yetişkinlik döneminde semptomlarda gerileme bile olsa çocukluk döneminde aldıkları hasarın yansımalarını yaşamaya devam ederler. Tedavi edilmediğinde, devam eden bu durumun doğru teşhis edilmesi ve uygun yollar ile tedavi edilmesi önemlidir.
Yaşanabilecek kayıpların önüne geçmek için bu durum fark edildiğinde, tüm tedavi seçenekleri kullanılarak hızlı ve dikkatli bir şekilde etkili tedavi süreci başlatılmalıdır. Bunun için bahsedilen semptomlara sahip kişiler önce bir psikiyatriste görünmelidir. Çevrenizde DEHB’e sahip olduğu düşündüğünüz kişiler var ise psikiyatriste yönlendirmeniz faydalı olacaktır.
Kaynakça:
Baltacı, B. (2020). Üniversite öğrencilerinde erişkin dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunun (DEHB) uyku bozukluklarıyla ilişkisi (Master’s thesis, İstanbul Gelişim Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü).
Cesur, E. & Köksal Akyol, A. (2022). An Investigation of the Effect of Individualized Development Support Programs Applied to Children with ADHD on the Symptoms of Disorder, Perception Skills, and Family Functionality . Cukurova University Faculty of Education Journal , 51 (2) , 1073-1103 . DOI: 10.14812/cuefd.1019686
Bir Cevap Yazın