Kırık Cam Teorisi Özet

Kırık camlar teorisi, Zimbardo’nun 1969 yılında New York’un fakir ve suç oranı yüksek olan bir bölgesine ve California’da bulunan zengin ve suç oranı düşük bir bölgesine aynı marka ve modelde iki arabanın bırakılmasını istemesi ile elde ettiği sonuçların değerlendirilmesidir. Zimbardo, bölgelere yerleştirilen her iki aracıda izlemeye başlamıştır. Fakir ve suç oranı yüksek olan ilk bölgedeki araç ilk on dakika içinde yağmalanmış, 24 saat içinde de arabanın tüm önemli parçaları alınıp ardından rastgele zarar verilmiştir. Zengin ve suç oranı düşük olan ikinci bölgedeki araca kimsenin zarar vermediğini gören Zimbardo, aracın camlarını kırıp gözlemine devam ederken aracın aynı fakir ve suç oranı yüksek olan ilk bölgedeki gibi yağmalanıp zarar verildiğini görmüştür. Her iki araca da ‘’saygın beyazlar’’ olarak adlandırılan kitlenin zarar verdiği tespit edilmiştir. Bu deney sonucunda, ekonomik ve sosyal açıdan farklı olmalarına rağmen ortam hazırlandığı taktirde her iki grup da aynı tepkiyi vermiştir. Sadece sonuca ulaşmaları için harcanan zaman farklıdır.

Psikolojide Kırık Cam Teorisi

İlk bölgede duygular bastırılmadan, daha doğrusu bastırılmasına gerek kalmadan onlardan bekleneni yapmışlardır. Diğer bölgedeki insanlar ise fırsat verildiği takdirde, tıpkı ilk bölgedeki insanlar gibi davranış sergilemişlerdir. Yani; ortam şartları insanı istemediği bir duruma sürükleyebilir. Ya da bastırdığı duyguların meydana çıkmasının çok da kötü bir şey olmadığı izlenimine kapılmasına neden olabilir.

Çünkü yanlış olan bir hareket birileri tarafından yapılıyor ve herhangi bir tepki verilmiyorsa kişide yapılan hareketin aslında kötü olmadığı izlenimi uyanabilir, hatta kişi aynı hareketi gerçekleştirebilir. Zincirleme etkiye sahiptir. Hata hatayı getirir de diyebiliriz.

Burada bizi düşündürmesi gereken asıl nokta, yanlış olduğu kabul edilen bir hareketin, davranışın ve sözün sırf çoğunluk yapıyor diye meşru gözükmesidir. Ama kime göre neye göre meşrudur, asıl kilit nokta burasıdır. Çünkü olumsuzluğunu, olumsuz olduğu için değil de ailesi, çevresi, işi kısacası sahip olduğu sosyal çevrenin ondan beklediği ona yüklediği roller doğrultusunda olumsuzmuş gibi kabul eden kişiler, fırsat sunulduğu takdirde olumsuz olduğunu bile bile o davranışı sergilemekten çekinmezler. Neden çekinsinler ki? Bir nevi kendilerini gerçekleştirmeleri için kaçınılmaz bir fırsat sunulmuştur.

Başkalarının özgürlüklerini sınırlamamak şartı ile bizden ne istediğinden çok bizim neyi yapmak istediğimizi önemsemeli ve kendimizi gerçekleştirmeliyiz, fırsat verilmesini beklersek bastırdığımız duygunun esiri oluruz.

Kaynakça:

Temir, E. (2020). Kırık camlar teorisinin kurum kültürüne uyarlanabilirliği. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1673387