Erişkinler olarak bizler iletişimi bir araç olarak kullanırız. İletişim kurduğumuzda duygularımızı, düşüncelerimizi diğerleri ile paylaşır, iletişim süresi boyunca veya sonunda bir kazanç sağlarız. Böylece iletişim sadece hayatımızı kolaylaştırmakla kalmaz aynı zamanda anlaşılmamızı da sağlar.

İletişimin işlevlerini üç başlık şeklinde ele alabiliriz. Bunlar;

• Eylemi düzenleme,
• Sosyal etkileşim,
• Ortak dikkat şeklindedir.

Yetişkinlerde iletişimin amacı,eylemi düzenleme ve yetişkin olan kişinin davranışlarına yön vererek istenilene ulaşıp istenmeyeni geri çevirmektir. Yetişkinler davranışlarını yönlendirmeyi sözlü yahut jest-mimik kullanarak yapabilirler. Çocuklarda ise iletişimin amacı, sosyal etkileşim ile yetişkin dikkatini kendisine çekmektir. Mesela çocuk oyun oynarken veya şarkı söylerken yetişkin kişiye bakarak bu davranışları yapmaya devam eder veya yaptığı hareketlerle devam etmek istediğini gösterir. Ortak dikkat, en az iki kişinin belli bir olay üstünde zihinsel odak durumunda olmasıdır. Ortak dikkati başlatmak; bir başka kişinin dikkatini, iletişim kurmaya yönlendirmek için amaçlı olarak iletişimi başlatma şeklinde açıklanabilir. Çocuğun o sırada ilgilendiği nesneleri yetişkin kişiye göstererek aralarında göz temasını sağlaması bir ortak dikkat başlatma örneği olarak değerlendirilebilir. Diğer kişinin bakışlarını, işaretlerini gözlemleyerek yanıt vermesi ise ortak dikkati yanıtlamadır. Buna bir örnek olarak bir şeye bakmakta olan yetişkinin davranışlarını, bakışlarını takip edip çocuğun da o şeye bakması ortak dikkati yanıtlamaktır.

Ortak dikkati başlatmak ve yanıt vermek, çocuğun karşısındaki kişinin dikkatini takip edebildiğini görmesi ve o kişinin odak halinin farklı olabileceğini anlayabilmesinin işareti olduğundan, çocuğun gelişimi açısından önem arz eder.

Normal gelişim gösteren çocuklarda yukarıda sayılmış olan iletişim işlevleri belli bir sıra ile gerçekleşir ve çocuğun yaş almasıyla beraber artar. Bazı yetersizliklere sahip gruplardaysa farklı profillere rastlanılabilir. 12 aydan daha küçük çocuklar daha çok eylem düzenleme ve sosyal etkileşim kullanıldığı görülür. 18-24 aylık çocuklar ise daha çok iletişimin işlevlerinden davranış düzenleme ile ortak dikkati kullanırlar. Otizm spektrum bozukluğuna sahip çocukların sosyal etkileşim ve ortak dikkat amaçlı iletişimi daha az kullandığı görülür.

– Yeliz Kaya – Dil ve Konuşma Terapisti