Öz güven, kişinin kendi özüne duyduğu inanç ve güvendir. Kişinin kendi ile ilgili olumlu duygular geliştirmesi ve bununla birlikte kendini iyi, yeterli ve güvenli hissetme halidir.

Öz Saygı ise bireylerin kendi ile ilgili (benlik) algısı, kendine karşı tutumu ve var olan özünü olduğu haliyle kabul etmesi olarak tanımlanabilmektedir.

Öz Güven ve Öz Saygının Temelleri Nasıl Atılıyor?

Bireyin kendine duyduğu güven ve saygının temelleri çocuklukta; özellikle de 0-6 yaş döneminde atılmaktadır. Çocuklukta ailesi ve çevresi tarafından değerli olduğunu, fikirlerinin ve varlığının önemsendiğini, koşulsuz sevildiğini ve ona saygı duyulduğunu, yüreklendirildiği gözlemlenen çocuklar yetişkinlikte hem daha sağlıklı bir ruh haline sahip olmaktadırlar, hem de öz güven ve öz saygısı yüksek bireyler haline gelmektedirler.

Tam aksine, yaralı bir çocukluk dönemi içerisinde aşağılanan, hor görülen, değer verilmeyen, eleştirilen, bastırılan, dinlenmeyen ve ötekileştirilen çocuklar yetişkinlikte bu yaraları fark edene dek zor süreçler içerisinde debelenmekte ve değerli, yeterli ve başarılı oldukları ile ilgili kendilerini kanıtlama çabası içerisinde yaşamlarını sürdürmektedirler.

Her ne kadar bu dönemdeki ebeveyn tutumları çok etkili olsa da; genetik ve çevre faktörü, akranlar ile olan ilişki, kişinin kendini değerlendirme durumu, kişilik özellikleri gibi birçok faktör öz güven ve öz saygının şekillenmesinde önemli ölçüde rol oynamaktadır.

Çocukluk çağında temelleri atılan özelliklerimizin ve değerlerimizin yetişkinliğe etkisi çok fazladır. Sanılanın aksine yaşam süreci boyunca bireylerdeki öz güven ve öz saygı sabit bir düzlemde ve stabil şekilde ilerlemez. Değişkendir ve yaşamın her alanında farklılıklar gösterebilmektedir. Belirli bir çerçevede değişkenlik gösteriyor olması son derece normaldir.

Örneğin, bildiğimiz ve emin olduğumuz konular hakkında girişimlerimizde oldukça kendimizden emin ve kendimize son derece güven duyarak ilerleriz. Bir pilot uçak kullanmak konusunda kendine güvenli ve bu durumla ilgili kendisine saygı duyar vaziyettedir. Bugün uçağa binerken ve kullanırken tedirgin olmaz. Fakat ertesi gün aynı kişiden motosiklet kullanmasını istediğimizde kendine yeterince güvenemeyebilir. Bu durum kişiyi tamamıyla öz güvenli ya da baştan sona öz güvensiz yapmamamaktadır.

Bunun yanı sıra, öz güven ve öz saygı; özdeğer ve öz yeterlilik gibi kavramlar ile ilintilidir. Bireyin öz güveni ve öz saygısı hayatının her alanında eşit ya da benzer bir etki dağılımına sahip değildir. Akademik anlamda oldukça öz güvenli olan bir kişi, sosyal yaşamında yeterli öz güvene sahip olmayabilir. Burada dikkat edilmesi gereken nokta öz güven ve öz saygıyı belirli durumlar ile sınırlandırıp genele mal etmemektir.

Öz Güven ve Öz Saygımızı Nasıl Geliştirebiliriz?

Kişisel gelişim çok geniş kapsamlıdır. Kişi yeterli olmadığını düşündüğü ve geliştirilmesi gereken yönlerinin öncelikle farkına vararak, ardından da bu durumlar ile ilgili yetersizliğini kabul ederek gelişim için ilk ve en önemli adımı atmış olur.

Kabul ve farkındalık aşaması en uzun, zorlu ve cesaret isteyen süreçtir. Bu adımı geride bırakmayı başaran kişi için gelişim, değişim ve dönüşüm kaçınılmazdır.

Yetersizlikten kaynaklanan öz güven eksikliği, yetersiz görülen durumun tespiti ve akabinde gelişimi ile ilgili aksiyon alınmasıyla çözülebilecek bir durumdur. Fakat her ne kadar yüzeysel olarak bu şekilde görünse de, öz güven ve öz saygının temelinin atıldığı yaşlarda kişinin kendine olan güvenini zedeleyecek hangi olayları yaşadığı ve bu olayların bireyin üzerindeki etkisini iyi anlamak gerekmektedir. Aslında öncelikli olarak öz güven ve öz saygının yeterli düzeyde olmamasının sebebini incelemek çok kıymetlidir.

Öz Güven ve Öz Saygıyı Geliştirmek İçin 8 Öneri

• Kendinize verdiğiniz sözleri tutun

Size verdiği sözleri tutmayan birine saygı duymaz ve güvenemezsiniz. Kendi kendimizin güvenini kazanabilmek için de kendimize karşı dürüst olmaya, verdiğimiz sözleri tutmaya ve tutarlı olmaya gayret etmeliyiz.

• Yalnız kalın. Kendinize, kendinizi tanıyıp keşfedecek zamanlar tanıyın

Kendiniz ile kahve içmeye çıkın. Yalnızlığın dozunda ve doğru kullanılırsa iyileştirici ve dönüştürücü bir gücü vardır. Kendimizin en yakın arkadaşı yine kendimiziz. Bu sebeple de en sağlıklı ilişkiyi kendimizle kurabilmeliyiz. Bunun da yolu kendimiz ile vakit geçirmekten geçiyor.

• Kişisel algılamayın

Başımıza gelen olayların ve durumların, muhatap olduğumuz kişilerin bizimle değil karşımızdaki ile ya da bizim yüklediğimiz anlam ile ilgili olabileceğini unutmayın.

• Kendinize eleştirel ve yargılayıcı bir tavır ve tutum ile yaklaşmaktan kaçının

Kendiniz ile ilişkinizde saldırgan bir dil kullanmamaya özen gösterin. Çünkü saygı duyduğumuz kişiye karşı tenkitte ve olumsuz yargılarda bulunmayız. Bunun yerine geliştirici ve iyileştirici bir dil kullanmak yararlı olacaktır.

• Kendiniz ile olumlu konuşmalar yapın

En yakın arkadaşınızın hata yaptığı ve başarılı olduğu durumlardaki tepki ve konuşmalarınızı gözlemleyin.Hata ve başarılarınızda kendinizi takdir etmeyi, kendinizin yanında olmayı ve arkasında durmayı tıpkı en yakın arkadaşınız ile konuşuyormuş gibi deneyimleyin. Buna yaşam boyu ihtiyacınız olacak.

• Kıyaslama yapmayın

Bireysel farklılıklarımız olduğunu ve kendimizi kıyasladığımız kişilerin bizlerden çok farklı yollardan geçtiğini unutmayın. Herkesin yolu ve yöntemleri kendine özgüdür.

• Kendinize hata yapma lüksü tanıyın

Mükemmeliyetçi tutum yalnızca kişinin zihinsel ve fiziksel yorgunluğuna sebep olmaktadır.

• Hata ve yanlışlarınıza büyüteç ile başarılarınıza mercek ile bakmayın

Başarılarınızı da benimseyin ve sahiplenin. Kendinize sık sık başarılarınızı hatırlatın.

Hediye Köşesi

Kendinize bir “takdir kavanozu” hediye edin. Bu kavanozun içerisine her gün küçük küçük kağıtlara yazdığınız, gün içerisinde kendinizi takdir ettiğiniz ve başarılı olduğunuzu düşündüğünüz olay ve durumları yazın. 1 haftanın sonunda dahi ne kadar çok takdir edilecek başarılı davranışlar gerçekleştirdiğinizi gördüğünüzde şaşıracaksınız.

Kaynakça:

1. Doğan Cüceloğlu, Başarıya Götüren Aile, 2021, 13. Basım
2. Matthew McKay, Özgüven, 2017, 8. Baskı
3. Özlem Tokgöz Özsoylar, Kendine Yardım Et, 2022
4. Kırıkkale University Journal of Social Sciences (KUJSS) Volume 10, No 2, July 2020, Pages 297-312