Küçük yaşlarda aile içerisinde huzurlu bir ortamın yaratılması ebeveynlerin sorumluluğundadır.

Ebeveynler, çocukları için en sağlıklı aile ortamını yaratacaklarından emin olduktan sonra evlat sahibi olmayı hedeflemelidirler. Fizyolojik, zihinsel ve psikolojik açıdan her çocuğun dünyaya geldiğinde iyi koşullarda yetişme hakkı vardır.

Elbette ki, her anne-baba gerekli koşullar sağlandığı takdirde evlatlarının iyi bir şekilde yetişmesini ister. Fakat maalesef ki herkes bu konuda yeterli şansa sahip olamamaktadır.

Çocukluk çağında; huzursuz, güvensiz, sağlıksız bir ortamda büyüyen ve toksik ebeveynlere maruz kalan bireylerin ergenlik, genç yetişkinlik ya da orta yaş dönemlerinde sağlıksız ilişkiler kurması, kötü alışkanlıklara sahip bireyler haline gelmesi kesinlikle tesadüf değildir.

Aile ortamı huzursuz olan, henüz ilkokul çağında dahi aileye ebeveynlik yapmak zorunda kalan çocukların ileride yaşayabilecekleri potansiyel problemleri, gelin birlikte inceleyelim.

Tramvatik Aile Ortamında Büyüyen Çocukların Yetişkinlikte Yaşayabileceği Sorunlar

Öncelikle ailemiz bizlerin yaşam ile ilgili konularda fikir sahibi olmamızın ilk referans noktalarıdır. Yani, bebek/çocuk bağlanma stilini, sosyal ilişkilerini, psikolojik durumlarını ailesinin oluşturduğu ortamdaki duruma bağlı olarak şekillendirmektedir. Bu nedenle sağlıksız bir ortamda yetişen bir çocuk yetişkinlikte de sağlıklı ilişkiler kurmakta zorlanmaktadır.

Güvensiz bir ortamda yetişti ise yetişkin bir birey haline geldiğinde, yakın ilişkiler kurmakta çekinmekte ve terk edilme kaygısı taşımaktadır.

Tıpkı ailede olduğu gibi akranları ile ilişkisinde de zorbalığa, şiddet vb. durumlara maruz kalan bir çocuk yetişkinlikte kendine de güvenmekte zorlanmakta ve kendisine duyduğu sevgi ve saygı benzer oranda zedelenmektedir.

Bakıma muhtaç bir çocuk, ebeveynlerine bakım verme görevini üstlenmek zorunda kaldı ise, yaşamının geri kalanında “Hayır!” demekten korkan, ilişki kurduğu kişilere kronik bir yardımsever olma isteği duyan, aksi durumlarda suçluluk hissi ile kendini yiyip bitiren bir bireye dönüşebilmektedir. Çünkü maalesef ebeveynleri tarafından belki farkında olmadan da olsa, bu kişilere öğretilen durum “Bize fayda sağlarsan, yardım eder ve bakım verirsen suçlanmaz, hatta sevilir ve değer görürsün” şeklindedir.

Tam olarak benzer sebeplerden, kişi kendisini sevilmeye ve saygı görmeye değer görebilmek ve var olabilmek adına istemediği durumların içerisine girmekte ve zor durumda kalabilmektedir.

İş ve sosyal yaşamında kişi gereğinden fazla verici olmak zorunda hissedebilmekte ve bazen baş edemeyeceği kadar fazla sorumluluk aldığını fark edebilmektedir.

Yalnız kalmak bu kişiler için bir kabus olduğundan, yalnız kalmamak adına sağlıksız ve onlara fayda sağlamayan ilişkilerin içerisinde yer alabilmektedirler.

Eğer yalnızlık korkutucu ve kötü bir deneyim ise, belki ilişki içerisinde dahi yalnız olduğunu fark edemeden maalesef ki yıpratıcı ve toksik ilişkilerini sürdürebilmektedirler.

Sağlıksız koşullarda yetişen bireylerin problem çözme becerileri müthiş bir şekilde gelişmiştir. 6 yaşındayken 26 yaşındaki birinin baş edebileceği problemler ile baş etmeye çalışan biri için ilerleyen yaşlarda akranları ile yakın ilişkiler kurmak oldukça zordur. Ebeveynlerine anne/baba rolünü üstlenen çocukların yaşadığı en büyük sorunlardan biri yaşıtları ile ilişki kuramıyor olmasıdır. Kendinden yaşça büyük kişilerle çok daha iyi bir şekilde iletişim kurabilmelerinin ana sebebi biyolojik yaşlarında hissetmiyor olmalarıdır.

Bunun da sebebi az önce de belirttiğimiz gibi hayatlarının belirli dönemlerinde karşılaştıkları sorunlardır.

Her zaman daha iyisi olmaya çalışır ve yetersizlik hissi yaşarlar. Çocuklukta yeterli ve değerli olduğu hissettirilmeyen ve travmatik olaylar yaşayan kişilerin, narsist ya da empat bireyler haline gelmelerinin sebebi de yaşadıkları travmalar etkilerinden kaynaklanmaktadır.

Herkes aynı koşullarda maalesef ki dünyaya gelmemekte ve her bireyin yaşamı farklı etkenler ile şekillenmektedir. Bahsedilen sonuçlar çeşitli problemlerin ve yetersizliklerin akabinde ortaya çıkmaktadır. Tabi ki her görülmeyen çocuk yaşamı boyunca sevgi kırıntısı uğruna her şeyini feda edecek değil, bu durumlar yaşansa da farkındalık ve kabul süreçlerinin ardından değişebilmektedir.

Bilimsel dayanağı bulunmamakla birlikte gözlemlerim sonucunda fayda sağladığını düşündüğüm birkaç öneriyi sizler için derledim.

• Öncelikle mutlaka psikolojik destek alınmalıdır.
• Kişinin kendisini tanıma ve keşfetme yolculuğu bir süreçtir. Bu süreci verimli bir şekilde değerlendirmeli ve bu doğrultuda ilerlenmelidir.
• Her birimiz belirli yaşlara gelmiş olsak da bizleri bilinç dışımızda harekete geçiren birtakım dürtüsel özelliklerimiz bulunmaktadır. Bu özelliklerimiz de içimizdeki sevilmeyen ya da değer görmeyen o çocuk tarafından yönetilebilmektedir. Kendimizi istemediğimiz durumların içerisinde bulduğumuz an, o çocuğa kulak verilmeli; dürtüsel davranışımızı tetikleyen durumun ne olduğu ile ilgili bilgi sahibi olmalı ve iyi bir gözlemci olunmalıdır.
• Günlük rutin hayattaki alışkanlıklar gözden geçirilmeli ve alışkanlık mı yoksa bağımlılık mı ayrımı yapılmalıdır.
• Anlatmanın, konuşmanın, içimizde var olan duygu-düşünceleri dışa vurmanın gerçekten iyileştirici bir gücü bulunmakta. Arkadaşınıza, kendinize (sesli olarak), bir kağıda, denize, toprağa, çiçeğe anlatarak zihin ve ruh arındırılmalıdır.
• Meşguliyet yaratılmalı ve amaç/hedef belirlenmeli bu doğrultuda her ne kadar zor gelse de mutlaka aksiyon alınmalıdır.
• Sağlıksız bir ilişkide bulunulduğu fark edildiği an, kişinin kendisine “Beni bu ilişkide besleyen şey ne?” diye sorması gerekmektedir. Nedenlerin bizi sonuca götüreceği unutulmamalı.

Yazıyı okurken dinlemek iyi hissettirecektir:

Kaynakça:

Doğan Cüceloğlu, Yetişkin Çocuklar, 2022.